I/ Lí do chọn đề tài và thực trạng ban đầu:
- Xuất phát từ nhận thức chung về sự đổi mới nhận thức , quan điểm dạy học văn ; từ chức năng văn học và đời sống của tác giả, tác phẩm , là văn học có chức năng gieo trồng những giá trị nhân văn , làm lành mạnh hóa đời sống con người nhằm nhân đạo hóa đời sống con người , giá trị của văn học đối với đời sống con người là rất lớn , không gì đong đếm được . Trải qua các thời đại , các chế độ khác nhau , qua nhiều thời gian…nó được đánh giá cũng rất khắc khe , rất nghiệt ngã , mất công bằng …vì mỗi người nhìn ra giá trị của văn học qua nhãn quan riêng nhưng điều chúng ta biết chắc rằng “Cuối cùng, lịch sử sớm muộn gì cũng trả lại sự công bằng cho tất cả những gì thật sự có giá trị”
Xã hội của chúng ta ngày nay là một xã hội đang ngày càng phát triển phong phú và cũng không phải là không phức tạp , cái thiện và cái ác thường bị lẫn lộn . Vì vậy trách nhiệm nhận thức , phân biệt nó đặt ra cho tất cả các mặt hoạt động của xã hội như pháp luật , luân lí… thế nhưng tất cả vẫn không làm thay đổi được văn học , vì văn học phát huy tác dụng của nó thông qua cái đẹp . Do vậy dạy văn học nói chung và tác phẩm tự sự nói riêng cũng nằm trong mạch vận động đó và ngày càng đi vào chiều sâu hơn , thúc đẩy sự cảm nhận , rung cảm với những yếu tố tự sự , học sinh ngày càng phải sáng tạo hơn , phát triển hơn hạn chế khoảng cách giữa đời thường với những hình tượng đẹp đẽ trong tác phẩm văn học . Đó là những yêu cầu cấp bách được đặt ra trong sự nhận thức cũng như trong thực tế giảng dạy của giáo viên và việc học tập của học sinh , song trên thực tế tính tích cực và sáng tạo của học sinh chưa được phát huy cao độ các em vẫn còn lúng túng trong cảm nhận về tác phẩm , dẫn đến tình trạng cảm thụ hình tượng văn học chưa được bộc lộ rõ nét như cảm xúc vui hay buồn , phấn khởi hay phẫn nộ , yêu thương hay căm ghét , cảm phục hay khinh bỉ… rõ ràng ở đây chưa có sự cảm thụ văn học , cảm thụ tác phẩm tự sự .
Từ những nét hạn chế đó dẫn đến việc trình bày văn bản tổng hợp khi phân tích một tác phẩm tự sự chỉ đạt được chất lượng rất thấp , hầu hết khi phân tích một tác phẩm tự sự các em lại lạc sang phân tích nhân vật , yếu tố cốt truyện và lời văn bị mờ nhạt trong quá trình phân tích . Với yêu cầu của chất lượng dạy và học ngày càng cao , bản thân tôi thiết nghĩ cần có quá trình đầu tư , nghiên cứu giúp các em khả năng cảm nhận một tác phẩm tự sự . Đó là lí do tôi chọn đề tài này .
II/ Quá trình chuẩn bị và tiến hành thực hiện:
1/ Cung cấp cho các em những hiểu biết cơ bản về cốt truyện , một yếu tố cơ bản của tác phẩm tự sự :
- Phần này cần phải tiến hành trong một thời gian liên tục , cần mẫn , có sự tự ý thức ở các em , sự kiểm tra chặt chẽ và sự tận tình của giáo viên . Cho các em thấy rằng theo định nghĩa truyền thống thì “Cốt truyện là tất cả các hành động, biến cố được phát triển trong tiến trình kể chuyện” từ đó giúp các em có thể tóm tắt được một tác phẩm tự sự , phân tích sự tạo thành của truyện , nhận ra mạch truyện và sự vận hành của nó .
Cụ thể như qua truyện “Người con gái Nam Xương” các em phải bày tỏ được cốt truyện theo trình tự những thành phần
a/ Mở đầu: Phần này thường chỉ trạng thái, quan hệ chuẩn bị vào truyện
-Giới thiệu nhân vật Trương Sinh , Vũ Nương và nguyên nhân xảy ra chuyện : Trương Sinh có tính đa nghi , triều đình bắt lính…
b/ Phần thắt nút: Là sự gặp gỡ giữa các nhân vật gây nên những xung đột tạo thành quan hệ có khả năng phát triển tiếp
-Trương Sinh ra lính -> vợ tiễn chồng -> mẹ Trương Sinh ốm -> Vũ Nương lo lắng chăm sóc -> mẹ chết -> lo ma chay -> lo cho con -> chồng về -> lời con trẻ -> nỗi oan khuất tày trời
Bước thăng trầm của nhân vật và quan hệ của chúng theo nguyên tắc nhân quả liên tục để lên đến đỉnh điểm của sự mâu thuẩn
-Vũ Nương tha thiết van xin -> hàng xóm biện bạch nhưng không được -> Vũ Nương thề thốt -> nàng phải tự vẫn , lấy cái chết để tỏ lòng thành . Đây là bước phát triển cao nhất tạo ra bước ngoặt , sự đột phá
c/ Phần mở nút: Xung đột được