Thơ tình cuối mùa thu

Sáng tác: Phan Huỳnh Điểu
Lời: Xuân Quỳnh

Cuối trời mây trắng bay
Lá vàng thưa thớt quá
Phải chăng lá về rừng
Mùa Thu đi cùng lá
Mùa Thu ra biển cả
Theo dòng nước mênh môg
Mùa Thu vàng hoa cúc
Chỉ còn anh và em
Là của mùa Thu cũ
Chỉ còn anh và em

Tình ta như hàng cây
Đã yên mùa bão gió
Tình ta như dòng sông
Đã yên ngày thác lũ
Thời gian như ngọn gió
Mùa đi cùng tháng năm
Tuổi theo mùa đi mãi
Chỉ còn anh và em
Chỉ còn anh và em
Cùng tình yêu ở lại...

Kìa bao người yêu mới
Đi qua cùng heo may
Chỉ còn anh và em
Cùng tình yêu ở lại
Chỉ còn anh và em
Cùng tình yêu ở lại

Nguyễn Thị Thu Hà @ 19:34 08/06/09

Nguyễn Thị Thu Hà @ 19:41 08/06/09

Ca khúc: THƠ TÌNH CUỐI MÙA THU
Thơ: Xuân Quỳnh
Nhạc: Phan Huỳnh Điểu
***** Một ngày chớm thu, vọng lại đâu đây Thơ tình cuối mùa thu… Ca từ và giọng hát ngọt ngào cùng âm điệu Bắc Bộ đầy mê hoặc kia có thể kéo người ta về vùng hồi ức, chợt thấy mình khác lạ như lâu lắm rồi mới được rung động sau những tháng ngày vô cảm trước bộn bề công việc. Cuối trời mây trắng bay
Lá vàng thưa thớt quá
Phải chăng lá về rừng.
Mùa Thu đi cùng lá…


Khúc dạo đầu với những giọt đàn bầu trong trẻo, dìu dặt, sau đó âm hưởng vang dần, gấp vội đưa người nghe vào một không gian trữ tình của nhạc và thơ. Giọng hát ngọt ngào của ca sỹ chậm rãi vang lên như một lời ngâm thơ thủ thỉ nhẹ nhàng nhưng vẫn có chút gì thảng thốt... Vẫn là lá vàng, mây trắng, hoa cúc vàng… - những hình ảnh muôn thưở như một hằng số của mùa thu nhưng ca từ của nhà thơ Xuân Quỳnh có sức lay động lớn bởi sự mộc mạc, chân thành riêng chị. Nữ sĩ không ngần ngại “để lộ mình” trước độc giả mà thốt lên một thán từ: thưa thớt quá, rồi tự vấn mình: phải chăng lá về rừng… Chính vì tự nhiên và chân thật nên người nghe dễ hòa cùng dòng cảm xúc của ca khúc. Lời thơ càng nồng nàn, nhạc điệu càng thiết tha như dẫn dụ người nghe lạc vào một thế giới khác – trái tim đang yêu của người phụ nữ. Những thổn thức và rung động đầy tinh tế nơi Xuân Quỳnh đã bộc bạch được hết những nỗi niềm của phái nữ. Những cung bậc của tình yêu: rung động, xao xuyến, nhớ nhung, nồng nàn, lo âu, hoài nghi, buồn nhớ… tất cả đều được chị trải lòng trong thơ.

Thơ của chị cũng mộc mạc, dung dị như chính con người chị, bởi vậy, mỗi một bài thơ (đặc biệt là những thi phẩm dài hơi) của Xuân Quỳnh giống như một câu chuyện về tình yêu.

Thơ tình cuối mùa thu là khúc tự tình của chính nữ sĩ về tình yêu bất diệt nơi con tim mình, nhân vật “anh” chỉ xuất hiện ở những điệp khúc (Chỉ còn anh và em…) nhưng ta vẫn có cảm giác như chị đang đối thoại để hai người sóng đôi, sẻ chia và cùng nhau đi trên hành trình tình yêu: Chỉ còn anh và em/ Cùng tình yêu ở lại… Có lẽ cảm xúc mùa ùa về trong mỗi người đậm nét nhất vẫn là lúc chớm mùa. Mùa thu với hơi may lạnh như đem về vẻ trầm tư cho không gian và lòng người. Trong mỗi người, ai cũng có những cảm thức về thời gian. Càng nhiều tuổi, người ta càng hay nghĩ về sự trôi chảy của thời gian, tuổi đời ngày càng nhiều thêm, mà “những gì đã qua đã qua/sẽ không bao giờ trở lại…”. Mỗi khi nghe giai điệu tha thiết, trữ tình của bài hát, lòng người lại có gì xốn xang, mỗi người lại thấy tình yêu thật đẹp, tình yêu có sức mạnh vượt qua mọi cơn bão tố và thác lũ, vượt qua giới hạn về thời gian và chiếm lĩnh mọi không gian. Nhịp điệu bài hát cứ gấp dần, cao dần rồi vút lên trong đoạn cao trào: Tình ta như hàng cây
Đã yên mùa bão gió
Tình ta như dòng sông
Đã yên ngày thác lũ Cao trào của nhịp điệu cũng là cao trào của cảm xúc. Cảm xúc của nữ sĩ Xuân Quỳnh như hòa quyện làm một với cao độ của nhạc điệu. Nhịp điệu đang khoan thai bỗng dần dần vút cao như một lời khẳng định đầy sức mạnh nơi trái tim phụ nữ đang yêu: Tình ta như hàng cây/ Đã yên mùa bão tố… Giọng hát của Thu Hiền “bản sắc” nhất khi hát đến đoạn điệp khúc: Thời gian như ngọn gió
Mùa đi cùng tháng năm
Tuổi theo mùa đi mãi… Ca khúc Thơ tình cuối mùa thu được nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu phổ nhạc từ bài thơ cùng tên của nữ sĩ Xuân Quỳnh qua sự thể hiện của nghệ sĩ Thu Hiền đã từng làm xao xuyến bao trái tim người nghe. Người ta vẫn nói thơ và nhạc là hai người bạn tâm giao, dựa vào nhau để tồn tại quả là không sai. Trong thơ cũng phải có nhạc và ca từ cho nhạc cũng phải đậm chất thơ. Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu là người đặc biệt có duyên với thi ca khi những ca khúc để đời của ông là do phổ thơ: Bóng cây kơnia, Thuyền và biển… Có lẽ khi sáng tác bài thơ này, trong tâm khảm của Xuân Quỳnh đã có một dòng nhạc chảy qua, và hơn ai hết, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu là người hiểu và gõ nhịp được nó. Hai nghệ sĩ như có những rung động trùng phùng.

Nhiều người thích bài hát này vì lời thơ mượt mà, sâu sắc nhưng cũng có người đã nghe bao lâu mà không hề biết đó là thơ của nữ sĩ Xuân Quỳnh - vốn nổi tiếng với những vần thơ nữ tính đến nao lòng.

Nguồn: flickr.com

Hai thi phẩm được phổ nhạc nổi tiếng nhất của Xuân Quỳnh chính là hai ca khúc của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu: Thuyền và biển, Thơ tình cuối mùa thu. Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu đã phổ nhạc cho 4 bài thơ của chị: Ru (năm1963), Thơ tình cuối mùa thu (tháng 3/1980), Thuyền và biển và Sóng (3/1986). Trong đó phổ biến nhất là bài Thuyền và biển và Thơ tình cuối mùa thu. Giữa Xuân Quỳnh và nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu như có một mối duyên tiền định, theo lời kể của nhạc sĩ thì ông không chỉ hiểu mà còn biết rất rõ về Xuân Quỳnh bởi ông và gia đình nữ sĩ cùng sống ở khu tập thể 96 phố Huế, căn hộ nhà ông sát cạnh hộ nhà thơ Lưu Quang Thuận (bố Lưu Quang Vũ).

Khi Xuân Quỳnh về sống với Lưu Quang Vũ, nhà nhạc sĩ và nhà ông Thuận cùng nhường cho đôi vợ chồng mới hai cái… phòng tắm sát vách. "Họ đập bỏ bức vách để có căn hộ… 4 mét vuông, chật chội là thế nhưng họ đã sống bên nhau cho đến lúc không còn hiện diện trên cõi đời này…" - Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu từng tâm sự như vậy. Mối duyên trùng phùng ấy lại đến lần nữa khi một buổi tối, cách đây hơn 20 năm, một giáo viên của Nhạc viện thành phố Hồ Chí Minh đến thăm và hát cho nhạc sĩ nghe bài hát Thuyền và biển, thơ của Xuân Quỳnh do ai đó phổ nhạc. Ông rất tâm đắc về nội dung bài thơ, nhưng phần nhạc, ông cảm thấy chưa hài lòng, và bảo họ chép lại bài thơ và ca khúc Thuyền và biển ra đời với mười hai câu đoạn cuối của bài thơ. Xuân Quỳnh yêu nhất mùa thu, yêu nhất hoa cúc vàng, như một định mệnh nghiệt ngã, chị sinh ra vào cuối thu (6/10/1942) và từ biệt cõi đời lúc chớm thu (29/8/1988). Tác giả của Sân ga chiều em đi, Hoa cỏ may, Nói cùng anh… -  người phụ nữ dung dị có nét chữ ngả nghiêng như cỏ dại lại có cuộc đời nghiêng ngả. Đã có một thời, chị và Lưu Quang Vũ sống chật vật đến mức hai vợ chồng chung nhau một đôi dép, họ sẻ chia nhau mọi lo toan, cùng những niềm vui trong nghệ thuật và trong cuộc sống thường nhật. Đã nhiều lần chị linh cảm về một sự ra đi: "Em chẳng dám tin sẽ là mãi mãi/ Hôm  nay yêu mai có thể xa rồi"…  Và: Cát vắng, sông đầy, cây ngẩn ngơ,
Không gian xao xuyến chuyển sang mùa.
Tên mình ai gọi sau vòm lá,
Lối cũ em về nay đã thu… (Hoa cỏ may) Cánh chuồn nhỏ bé ấy đã kiên cường chống chọi với “gió Lào” để bay qua những ụ “cát trắng” khô khát nhưng rồi cũng phải dừng lại khi định mệnh gọi tên. Vụ tai nạn đã cướp đi hai nghệ sĩ tài năng và cả một nghệ sĩ tương lai – bé Lưu Quỳnh Thơ, lúc đó mới 13 tuổi khiến lời hát kia ám ảnh như một lời nguyền linh nghiệm:   Chỉ còn anh và em
Chỉ còn anh và em
Cùng tình yêu ở lại... Xuân Quỳnh yên nghỉ cùng Lưu Quang Vũ đã tròn 20 năm nay nhưng những vần thơ mà chị để lại vẫn ngân nga và có sức bám rễ trong lòng người đọc. Thơ tình cuối mùa thu vẫn hát lên trong mỗi người khi thu về với những cảm thức đau đáu về thời gian và niềm tin yêu mãnh liệt về một tình yêu vĩnh hằng. Hai mươi năm ở chốn xa xôi vĩnh hằng, chắc hẳn chị vẫn ngày đêm “tự hát”. Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Là máu thịt, đời thường ai chẳng có
Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa
Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi.   Nguyễn Hạnh